KPEiK 2030 – szansa rozwojowa czy zbiór ambitnych założeń?

Transformacja systemów ciepłowniczych w kierunku niskoemisyjnym

KPEiK wskazuje jednoznaczny kierunek dekarbonizacji sektora ciepłownictwa systemowego. W perspektywie 2030 i 2040 roku przewiduje się istotny wzrost udziału odnawialnych źródeł energii, ciepła odpadowego oraz elektryfikacji systemów grzewczych, przy jednoczesnym stopniowym ograniczaniu znaczenia paliw kopalnych, w szczególności węgla.

Transformacja obejmuje rozwój technologii takich jak pompy ciepła (w tym wielkoskalowe), magazyny ciepła, wykorzystanie ciepła odpadowego, geotermii oraz niskoemisyjnej kogeneracji. W warunkach rosnących kosztów emisji CO₂ i wymogów regulacyjnych model biznesowy przedsiębiorstw ciepłowniczych ewoluuje w kierunku integracji różnych źródeł energii i zarządzania elastycznością systemu.

KPEiK nie narzuca jednego modelu technologicznego, lecz definiuje kierunek transformacji oraz scenariusze osiągania celów klimatycznych.

Ciepło odpadowe – niewykorzystany potencjał przemysłu

KPEiK (Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu) wskazuje ciepło odpadowe jako jeden z ważnych kierunków zwiększania efektywności energetycznej oraz redukcji emisji w sektorze ciepłownictwa. W ujęciu systemowym jest ono traktowane jako jedno z potencjalnych źródeł wspierających transformację w kierunku niskoemisyjnych systemów ciepłowniczych, obok OZE i elektryfikacji.

W praktyce oznacza to rosnące znaczenie integracji systemów ciepłowniczych z otoczeniem przemysłowym tam, gdzie istnieją odpowiednie warunki techniczne i ekonomiczne. Wykorzystanie ciepła odpadowego może obejmować m.in. przemysł ciężki, sektor chemiczny, energetykę, a także nowe źródła, takie jak centra danych, jednak jego dostępność i skala zależą od lokalnej struktury gospodarki oraz infrastruktury przesyłowej.

Rozwój tego segmentu sprzyja powstawaniu modeli współpracy pomiędzy operatorami systemów ciepłowniczych a odbiorcami i wytwórcami ciepła w przemyśle. W części lokalnych systemów może to stanowić jeden z elementów bardziej kosztowo efektywnej dekarbonizacji, jednak nie jest to rozwiązanie uniwersalne.

Gaz ziemny pozostanie paliwem przejściowym

Mimo ambitnych celów klimatycznych KPEiK nie zakłada natychmiastowej eliminacji gazu ziemnego.Wręcz przeciwnie – dokument przewiduje utrzymanie wysokiego zapotrzebowania na gaz do około 2030 roku, a jego rola została określona jako pomostowa w procesie transformacji. Prognozowane zużycie gazu w 2030 roku wynosi od 23,6 do 24,7 mld m³.

Dla sektora ciepłowniczego oznacza to, że inwestycje w wysokosprawną kogenerację gazową nadal będą odgrywać istotną rolę, szczególnie w dużych systemach miejskich. Jednocześnie nowe instalacje powinny być projektowane w sposób umożliwiający przyszłe wykorzystanie biometanu, wodoru oraz innych paliw zdekarbonizowanych. 

W perspektywie długoterminowej zakłada się stopniową dekarbonizację paliw gazowych poprzez rozwój biometanu oraz innych paliw niskoemisyjnych, a nowe instalacje mogą być projektowane z uwzględnieniem możliwości ich przyszłej adaptacji technologicznej.

Dla przedsiębiorstw zajmujących się transformacją przemysłu oznacza to potencjalnie ogromny rynek usług obejmujących:

• projektowanie instalacji wodorowych,
• budowę elektrolizerów,
• modernizację procesów technologicznych,
• magazynowanie wodoru,
• integrację OZE z procesami przemysłowymi.

Podobnie rozwijać się będzie sektor biometanu, który ma zastępować część zużywanego obecnie gazu ziemnego i wspierać dekarbonizację ciepłownictwa. Należy jednak pamiętać, że KPEiK ma charakter strategiczny i scenariuszowy. Wskazuje kierunki transformacji, ale nie gwarantuje tempa ich realizacji. 

Rozwój gospodarki wodorowej oraz rynku biometanu będzie uzależniony od dostępności finansowania, kosztów technologii, rozbudowy infrastruktury oraz stabilności otoczenia regulacyjnego. W obecnych warunkach rynkowych zarówno wodór odnawialny, jak i biometan pozostają segmentami znajdującymi się na wczesnym etapie rozwoju, a skala ich wdrożenia w najbliższych latach obarczona jest znaczną niepewnością.

Efektywność energetyczna zyskuje na znaczeniu

KPEiK jednoznacznie wskazuje, że poprawa efektywności energetycznej jest najtańszym sposobem ograniczania emisji i kosztów energii. Polska ma dążyć do zmniejszenia zużycia energii pierwotnej o 14,4% oraz finalnego zużycia energii o 12,8% względem prognoz referencyjnych.

Dla przemysłu oznacza to wzrost znaczenia:

• audytów energetycznych,
• cyfrowego monitoringu zużycia energii,
• odzysku energii procesowej,
• modernizacji układów napędowych,
• automatyzacji procesów produkcyjnych.

Przedsiębiorstwa, które wcześniej rozpoczną działania efektywnościowe, będą mniej narażone na rosnące koszty emisji CO₂ oraz energii. Skala i opłacalność poszczególnych działań zależą od specyfiki zakładu i profilu zużycia energii, jednak poprawa efektywności energetycznej może wspierać zarówno ograniczanie kosztów operacyjnych, jak i dostosowanie przedsiębiorstw do rosnących wymagań regulacyjnych związanych z transformacją energetyczną.

Rosnące znaczenie elektryfikacji i sector coupling

Jednym z kierunków transformacji wskazywanych w KPEiK jest coraz większa integracja sektorów energetyki, ciepłownictwa, przemysłu i transportu. Rozwój odnawialnych źródeł energii, elektryfikacji oraz magazynowania energii zwiększa znaczenie rozwiązań umożliwiających współpracę pomiędzy poszczególnymi segmentami systemu energetycznego.

W praktyce będziemy zmierzać w kierunku wykorzystania nadwyżek energii elektrycznej do produkcji ciepła, rozwój magazynów energii i magazynów ciepła, większego wykorzystania mechanizmów elastyczności oraz stopniowego zwiększania udziału odbiorców przemysłowych w zarządzaniu popytem na energię.

Oznacza to potencjalny rozwój modeli, w których:

• ciepłownie stabilizują system elektroenergetyczny,
• przemysł staje się aktywnym uczestnikiem rynku energii,
• magazyny energii i magazyny ciepła współpracują z sieciami elektroenergetycznymi.

Dla nowoczesnych przedsiębiorstw energetycznych będzie to źródło nowych przychodów wykraczających poza tradycyjną sprzedaż energii. Skala wdrażania takich rozwiązań będzie zależała od warunków ekonomicznych, rozwoju infrastruktury oraz otoczenia regulacyjnego. KPEiK wskazuje kierunek tych zmian, nie przesądzając jednak o konkretnych modelach technologicznych ani biznesowych.

Transformacja jako impuls konkurencyjności

Wbrew często pojawiającym się obawom KPEiK nie traktuje transformacji wyłącznie jako kosztu. Dokument wskazuje ją jako instrument wzmacniania konkurencyjności gospodarki, rozwoju innowacji, tworzenia nowych miejsc pracy i budowy krajowych kompetencji technologicznych.

Dla przedsiębiorstw działających w sektorze ciepłownictwa, energetyki i przemysłu oznacza to konieczność dostosowania modeli technologicznych i inwestycyjnych do zmieniających się uwarunkowań regulacyjnych i rynkowych. Jednocześnie proces transformacji może tworzyć nowe możliwości rozwoju w obszarach związanych z efektywnością energetyczną, dekarbonizacją procesów przemysłowych, magazynowaniem energii oraz integracją różnych sektorów systemu energetycznego.

Wnioski

Z perspektywy sektora ciepłownictwa i przemysłu energochłonnego KPEiK należy traktować jako dokument wyznaczający kierunek transformacji energetycznej oraz ramy zmian technologicznych i regulacyjnych w średnim i długim okresie.

Wskazywane w KPEiK obszary, takie jak rozwój efektywnych systemów ciepłowniczych, wykorzystanie ciepła odpadowego, elektryfikacja, magazynowanie energii oraz stopniowa dekarbonizacja paliw gazowych, określają kierunek modernizacji sektora, ale nie przesądzają o konkretnych modelach biznesowych ani zwycięzcach rynkowych.

Transformacja oznacza przede wszystkim przebudowę istniejących systemów energetycznych w kierunku niższej emisyjności i większej elastyczności. Tempo i skala tych zmian będą zależne od dostępności technologii, warunków ekonomicznych oraz mechanizmów wsparcia inwestycyjnego na poziomie krajowym i unijnym.